وزير جليل احمد بن حسن به وزارت رسيد و فضلا را بزرگ داشت و به نويسندگان ديوان فرمود تا از نثر پارسى اجتناب و تحاشى كنند ، مگر ضرورتى مقتضى باشد ، چنان كه مكتوب اليه عربى را فهم نكند « 1 » . » دولتشاه سمرقندى هم كه تغيير ديوان را از عربى به فارسى به عميد الملك كندرى وزير طغرل بيك و الب ارسلان سلجوقى نسبت داده « 2 » نيز اين‌كار را از كم‌بضاعتى عميد الملك شمرده و نوشته است : « او از كم‌بضاعتى خود فرمود تا آن قاعده را ( يعنى اين‌كه قانون و دفاتر و امثله و مناشير را از درگاه سلاطين به عربى بنويسند ) بر طرف ساختند و امثله را از دواوين سلاطين به فارسى نوشتند « 3 » . » اين ورطهء ديگرى بود كه زبان فارسى - و اين‌بار به‌وسيلهء دبيران فارسىزبان - در آن افتاد . ورطه ازآن‌رو كه تهمت كم‌بضاعتى و بىمايگى كه مدعيان فضل و دانش ، يعنى دبيران عربىنويس ، براى رونق بازار خويش فارسىنويسان را بدان متهم مىساختند ، تهمتى نبود كه تحمل آن براى كسانى كه خود را نه كم‌بضاعت و نه بىمايه مىدانستند آسان باشد ، به‌ويژه آن‌كه در ميان دولتمردان زمان خود هم حاميانى براى خويش نمىيافتند . ازاين‌رو رسم فارسىنويسى در ديوانهاى ايرانى جز براى مكاتبات داخلى و جاهائى كه زبان عربى در آنجاها راه نيافته بود تا مدتى منسوخ گرديد . * * * اين وضع زبان فارسى بود در كاربرد ديوانى آن . و اما در كاربرد آن در علوم

--> ( 1 ) - اين شرح را عتبى در كتاب تاريخ يمينى نوشته ( ص 356 - 361 ) و به سبب تأليف اين كتاب از سوى احمد بن حسن ميمندى - يعنى همان وزيرى كه او را به سبب تغيير ديوان از فارسى به عربى به فضل و كمال ستوده بود - پاداشى نيكو يافت . ( 2 ) - محمد بن منصور كندرى نيشابورى ملقّب به عميد الملك ( 412 يا 415 - 456 ه - ق . ) اولين وزير در حكومت سلجوقيان ، و واسطهء بين طغرل بيك سلجوقى و القائم خليفهء عباسى بود . وى سرانجام در عهد الب‌ارسلان و به سعايت خواجه نظام الملك كشته شد . نوشته‌اند : « عميد الملك وزيرى دانشمند و مدبّر بود و در وفور عقل و كياست شهرت داشت . » ( ن . ك . به لغتنامهء دهخدا و مآخذ ذكر شده در آن . ) ( 3 ) - آگاهى بيشتر را دراين‌باره در تاريخ ادبيات دكتر صفا ، ج 1 ، ص 152 خواهيد يافت .